ARTVİN ÇORUH ÜNİVERSİTESİ ARICILIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (ARTAMER) STRATEJİK YOL HARİTASI

 

 

 

 

Mayıs, 2024

Artvin Çoruh Üniversitesi

www. artvin.edu.tr

 

 

YÖNETİCİ ÖZETİ

 

Üniversitemizin Yükseköğretim Başkanlığına sunduğu Arıcılık Uygulama ve Araştırma Merkezi kurulması konusundaki teklifi 11/08/2021 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında değerlendirilmiştir. Toplantıda 2547 Sayılı Kanun’un 2880 Sayılı Kanun’la değişik 7/d-2 maddesi uyarınca Üniversitemiz Arıcılık Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin kurulması kararlaştırılmıştır. Bu sürecin ardından Üniversitemiz Arıcılık Uygulama ve Araştırma Merkezi (ARTAMER) 5/12/2021 tarihinde kurulmuş ve 2023 yılı başı itibariyle aktif olarak arıcılık faaliyetlerini gerçekleştirmeye başlamıştır.

Üniversitemiz Arıcılık Uygulama ve Araştırma Merkezi bu belge ile bahse konu olan planları önceleyerek “Bölge İhtiyaçları, Üniversitenin Potansiyeli, İlin Potansiyeli, Birimin Hedefleri, İç ve Dış Paydaşlar, Eylem Planı ve Temel Stratejiler” başlıkları altında detaylı bilgiler sunmuştur.

 

                                                                                        Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Nigar BOZKUŞ

ARTAMER Müdürü

 

 

 

1. BÖLGE İHTİYAÇLARI

Artvin, Karadeniz Bölgesi’nin en kuzeydoğusunda yer alan, yemyeşil ormanları, yaylaları ve yüksek dağları ile bilinen bir ildir. Kuzeyde Gürcistan, doğuda Rize, güneyde Erzurum ve batıda Ardahan illeri ile komşudur. Yüzölçümü 7438 km² olan Artvin'in %70’i ormanlarla kaplıdır. En yüksek dağı 3416 metre yüksekliğindeki Kaçkar Dağı’dır. Çoruh Nehri, Artvin’in en önemli akarsuyudur.

Artvin’de tarım arazileri sınırlıdır ve genellikle Çoruh Nehri ve kollarının oluşturduğu vadi tabanlarında yer almaktadır. Toprak işleme ve hasat gibi tarımsal faaliyetler genellikle el işçiliği ile yapılmaktadır. Hayvancılık, Artvin ekonomisi için önemli bir yere sahiptir. Büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yaygındır. Et, süt ve süt ürünleri üretimi yapılmaktadır. Artvin’de sanayi gelişmemiştir. Birkaç küçük ölçekli işletme dışında, büyük sanayi tesisleri bulunmamaktadır.

Sanayinin olmaması ve kirlenmemiş doğa yapısına sahip olması, zirai ilaç ve kimyasal gübre kullanımının yok denecek kadar az olması, bol ve temiz su kaynaklarının yanı sıra coğrafi konumu ve son derece eşsiz türde ve çeşitte bitki örtüsüne sahip olması bakımından Artvin arıcılık için Türkiye’deki en elverişli illerden biridir.

Artvin’de bulunan bitki çeşitliliği ve dağların oluşturduğu bitkilerin çiçeklenme dönemleri arasındaki farklılık ilimizi arıcılık potansiyeli açısından gelişebilir bir statüye koymaktadır. Artvin halkının arıcılığa yakın olması da ayrı bir kaynak olarak sayılabilir. İlimizde 2023 yılı TÜİK verilerine göre toplamda 2135 üretici 116913 kovan ile üretim yapmaktadır. Toplamda 426 ton bal üretimi yapılmıştır, ancak kovan başı bal verimi Türkiye’de 12,5 kilogramken Artvin’de kovan başı bal verimi 3,6 kilogramdır. Artvin’de genel olarak kestane ve yayla balı üretimi yapılmaktadır.

Kovan başı bal veriminin düşük olması birçok faktöre bağlıdır. Bunların başında iklim koşulları gelmekle birlikte arıcılık uygulamaları, hastalık ve zararlılar, popülasyon yoğunluğu gibi faktörler de düşük bal veriminde rol oynamaktadır. 

Arıcıların büyük bir bölümü geleneksel üretim metotlarını benimsemiş olup, modern arıcılık tekniklerini öğrenmeye ihtiyaç duymaktadır. Doğru arıcılık teknikleri ile kovan başına düşen ürün miktarı artacak ve arıcının geçimi kolaylaşacaktır.

Artvin’de toplamda 17 bal ormanı toplam 21190 kolonilik kapasitesi ile arıcıların kullanımına sunulmuştur. Bu kapasite ise mevcut kovan sayısının ancak %18’ine denk gelmektedir. Diğer yandan Artvin’de kilometrekare başına yaklaşık 16 kovan düşüyor gibi görünse de arıcılar mevsim koşullarına göre kovanlarını eş zamanlı olarak yakın alanlarda konaklatmaktadır. Bu da bal arısı hastalık ve zararlılarının yayılmasını kolaylaştırmaktadır. Bu sebeplerle bölge arıcılarının bal arısı hastalık ve zararlıları konusunda sürekli tedbirli olması gerekmektedir.

Üreticilerin gelir düzeylerini yükseltecek bir diğer faktör ise bal dışı diğer arı ürünlerini de üretme ihtiyacıdır. Geleneksel olarak sadece bal ve balmumu üreten arıcılar polen, ham propolis gibi ürünleri halihazırdaki düzeneklerini biraz değiştirerek üretebilecek potansiyele sahiplerdir. Arı sütü, ana arı gibi ürünler için ise ekstra bilgi ve uygulamaya ihtiyaç vardır.

Artvin Macahel Yaylası ve Ardahan Posof ilçesi Kafkas ırkı bal arılarının Türkiye’deki gen merkezidir ve koruma altındadır. Artvin’de toplam 17 ana arı yetiştirme işletmesi yıllık 25500 ana arı üretim kapasitesi ile çalışmaktadır. Bu işletmelerden sadece iki tanesi toplam 6000 kapasite ile damızlık statüde ana arı üretmektedir. Hem damızlık hem de üretim için üretilen ana arılar Artvin içinde ve dışında kullanılabilmektedir, ancak üretim kapasitesi geliştirilebilir olarak görülmektedir.

Bal üreticilerinin önemli gelir kapısı olan kestane balı kestane ağaçlarının varlığına bağlıdır. İlimizde kestane gal arısının verdiği zarar ile kestaneliklerde çiçek verimi, dolayısı ile de bal verimi düşmektedir. Kestane gal arısının doğal düşmanlarının yaygın olmaması sebebi ile mücadele edilmez ise zararlı yükü her yıl daha fazla artarak kestaneliklere zarar verecektir.

2. ÜNİVERSİTENİN POTANSİYELİ

Artvin Çoruh Üniversitesi, 17 Mayıs 2007 tarihinde, 5492 sayılı "Artvin Çoruh Üniversitesi Kuruluş Kanunu" ile kurulmuştur. Üniversitenin temelleri, 1990 yılında kurulan Artvin Meslek Yüksekokulu’na dayanmaktadır. Zamanla Artvin’de farklı meslek yüksekokulları ve fakülteler açılmış ve 2007 yılında bu eğitim kurumlarının birleştirilmesiyle Artvin Çoruh Üniversitesi kurulmuştur.

Artvin Çoruh Üniversitesi “Bölgesel ve ulusal kalkınmaya katkıda bulunan, araştırma odaklı, saygın bir üniversite olmak” vizyonu ile, “Yükseköğretim Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde, çağdaş eğitim ve öğretim yöntemlerini kullanarak bilgi ve beceri sahibi, etik değerlere sahip, araştırmacı ve girişimci bireyler yetiştirmek; bilimsel ve teknolojik gelişmelere katkıda bulunmak, bölgesel ve ulusal kalkınmaya katkı sağlamak” misyonu ile yola çıkmıştır.

Artvin Çoruh Üniversitesi bünyesinde 2023 yılı verilerine göre 9 fakülte, 1 enstitü, 2 yüksekokul, 7 meslek yüksekokulu, 1 merkezi araştırma laboratuvarı ve 14 araştırma merkezi bulunmaktadır. Program olarak ise 58 önlisans programı, 31 lisans programı, 27 yüksek lisans programı ve 6 doktora programı bulunmaktadır.

Arıcılık Uygulama ve Araştırma Merkezi (ARTAMER) ise 2021 yılında kurulmuş ve arı yetiştiriciliği ve arı ürünleri, arı hastalık ve zararlıları gibi konularda bilimsel faaliyetlerde bulunarak sektöre yönelik çalışmalar yapmaktadır. Düzenlediği eğitimler ile bölgesel kalkınma ve arıcılığın gelişmesi, gen kaynaklarının korunması gibi konuları ele alıp projelendirmekle birlikte bölge halkına arı ve arı ürünlerini tanıtarak sevdirmek gibi alt misyonları da yüklenmiştir.

Üniversite bünyesinde ayrıca arıcılık ve arı ürünlerini dolaylı olarak konu alan birimleri de şu şekilde sıralanabilir: Bilim – Teknoloji Uygulama Merkezi (BİLTEKMER), Ali Nihat Gökyiğit Botanik Bahçesi Uygulama ve Araştırma Merkezi, Tıbbi – Aromatik Bitkiler Uygulama ve Araştırma Merkezi (TABMER), Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi (ARTSEM), Dış İlişkiler Uygulama ve Araştırma Merkezi, Proje Koordinasyon Uygulama ve Araştırma Merkezi.

3. İLİN POTANSİYELİ

Artvin ili gerek coğrafi konumu gerekse bitkisel ve iklimsel özellikleri ile arıcılık açısından son derece elverişli koşullara sahiptir. Artvin’in özellikle Kafkas ırkı bal arısının gen merkezi olarak kabul edilen iki ilden biri olması ve Artvin balları sayesinde Artvin ili, ülkemizin her yerinde tanınmaktadır.  

Artvin ilinde Arıcılık Kayıt Sistemine (AKS) kayıtlı 2135 işletmede 116913 koloni bulunmaktadır. Toplamda 426 ton bal üretimi Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2023 yılı istatistiklerinde görülmektedir. İlimizin koloni başı bal verimi 3,6 kg ile ülke ortalamasının altındadır. Bu oran yıllar itibariyle değişiklik göstermektedir.

Uzun dili, propolisi aşırı kullanması, oğul verme isteksizliği ve bal üretimi ile bilinen ve gen merkezlerinden biri olarak Artvin’de üretilen ve yetiştirilen Kafkas ana arısı Türkiye’nin her yerine, arıcılıkla uğraşan veya uğraşmak isteyenlere gönderilmektedir. Ana arı kalitesinin iki boyutu vardır. Bunlardan ilki genetik kapasite yani damızlık kalitesidir. Diğer kalite faktörü ise yetiştirme koşullarıdır. Aynı kolonilerle aynı zamanda üretim yapan ana arı üreticilerinin yetiştirdikleri ana arıların kalite bakımından çok farklı olabildiği görülmektedir.

Artvin Orman Bölge Müdürlüğü Tarafından oluşturulan Artvin Zekariya Köyü, Efeler, Petek, Özgüven, Küçükköy, Tennara, Otingo Vadisi, Murgul Kokolet Vadisi, Hatila 1-2, Yüncüler1, Ortaköy, Kabaca, Murgul, Borçka, Tütüncüler, Kayadibi, Camili (Uğur köyü) bal ormanlarında orman balı üretimi yapılabilmekte ve bu alanlar 21190 adet koloni kapasitelidir. Ancak oluşturulan bal ormanlarının hepsinde kapasitelerinin altında arı kolonisi konulmaktadır.

4. ARICILIK KAPSAMINDAKİ HEDEFLER

4. 1. KISA VADELİ HEDEFLER

1- Üniversitemiz tarafından temin edilen kolonilerden arı ürünleri elde etmek ve analizlerini yapmak

2- Üniversitemiz tarafından üretilen bal ve arı ürünleri için bir marka oluşturmak, oluşturulan bu marka adı altında satışının yapılması

3- Bireylerden gelen talepler doğrultusunda uygulamalı arıcılık eğitimlerinin düzenlenmesi ve sertifika verilmesi

4- Arı hastalıkları konusunda arıcılığın yoğun olduğu köylerde yerinde eğitim programları düzenlemek

4. 2. ORTA VADELİ HEDEFLER

1- Birimize ait mevcut koloni sayısının arttırılmasını sağlamak

2- Birimimizce bölge arıcılığına katkıda bulunacak panel, konferans ve eğitim programları düzenlemek

3- Artvin ilinde arıcılık ve arı ürünleri konusunda öne çıkan alanların coğrafi işaretinin alınmasında ilgili kişi, kurum ve kuruluşlara yardımcı olmak

4- Ana arı üretim istasyonu kurularak, bölge ve ülke arıcılığına hizmet etmek

5- Arıcılık ve arı ürünleri ile ilgili akademik çalışmalar yapmak ve yayınlamak

4. 3. UZUN VADELİ HEDEFLER

1- Morfometri, suni tohumlama ve arı ürünleri ile ilgili analizlerinin yapılabileceği laboratuvar kurulumunu gerçekleştirmek

2- Bölge arıcılığına katkı sağlayacak ve hizmet edecek projeleri geliştirmek

3- Üniversitemiz bünyesinde Arıcılık programının açılması için gerekli çalışmaları yapmak

4- Bölgenin doğal güzelliklerine bağlı olarak turizm potansiyelinin yüksek oluşu nedeniyle Apiturizm kapsamında doğa turizmi ve arıcılığın entegre edilmesine yönelik projeler yapmak

5- Arı ve arı ürünlerine yönelik üretim ve verimin arttırılması için arıcılarla bir araya gelerek projeler geliştirmek

5. ARICILIK ALANIYLA İLİŞKİLİ GÖRÜLEN İÇ VE DIŞ PAYDAŞLAR

Artvin Çoruh Üniversitesi Arıcılık Uygulama ve Araştırma alanında Bölgesel Kalkınma Odaklı öngörmüş olduğu iç ve dış paydaşlar Tablo’da sunulmuştur.

Tablo. Arıcılık alanıyla ilişkili öngörülen iç ve dış paydaşlar

İç Paydaşlar	Dış Paydaşlar
Tıbbi-Aromatik Bitkiler Uygulama ve Araştırma Merkezi (TABMER)	Artvin Valiliği
Bilim – Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (BİLTEKMER)	Artvin Belediyesi
Ali Nihat Gökyiğit Botanik Bahçesi Uygulama ve Araştırma Merkezi	Artvin İlçe Kaymakamlıkları
Endüstriyel Tasarımlar Uygulama ve Araştırma Merkezi	Artvin İlçe Belediyeleri
Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi (ARTSEM)	Artvin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve İlçe Müdürlükleri
Dış İlişkiler Uygulama ve Araştırma Merkezi	Artvin Orman Bölge Müdürlüğü
Proje Koordinasyon Uygulama ve Araştırma Merkezi	Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği
Artvin Teknoloji Transfer Ofisi A.Ş.	Artvin İli Arı Yetiştiricileri Birliği
Bilimsel Arıcılık Topluluğu (BİLART)	Yusufeli Bal Üreticileri Birliği
	S.S. Taşlıca Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
	S.S. Kabaca Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
	S.S. Ortaköy Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
	Kafkas Arısı Üretim, Eğitim ve Gen Merkezi Müdürlüğü
	Ardahan Üniversitesi Kafkas Arı ve Arıcılık Uygulama ve Araştırma Merkezi

 

6. EYLEM PLANI

• Arıcılık Uygulama ve Araştırma alanında güncel ve gelişen sektör ihtiyaçlarını gözeten eğitimlerin verilmesi.
• Arıcılık Uygulama ve Araştırma alanında uzman, nitelikli bireyler yetiştirilmesi.
• Arıcılık Uygulama ve Araştırma alanında ihtiyaç duyulan inovasyon ve Ar-Ge altyapısının oluşturulması.
• Arıcılık Uygulama ve Araştırma alanında Ar-Ge çalışmalarının ve inovasyon faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi.
• SCI, SCI-Exp, SSCI, E-SCI ve AHCI kapsamında nitelikli yayınların (makale, bildiri, poster vs.) yapılması.
• Arı ürünlerinin tanıtılması, işlenmesi ve bölgede üretiminin yaygınlaşması amacıyla iş birliklerinin gerçekleştirilmesi.
• Kafkas ırkı bal arısının korunması amacıyla AR-GE ve yayım çalışmalarının yapılması.

7. TEMEL STRATEJİLER

7. 1. PROGRAMIN AMACI

• Artvin İlinin ve Artvin Çoruh Üniversitesi’nin sahip olduğu potansiyeller ve akademik kaynak donanımları dikkate alınarak, arıcılık alanında bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına katkı sağlamak,
• İlin arıcılık, ana arı ve arı ürünleri üretimi ve teknolojisi alanında rekabet gücünün artırılması amacıyla, yeni istihdam alanları ve katma değerli ürünlere yatırım yapılmasını sağlayacak projeler geliştirmektir.

7. 2. PROGRAMIN HEDEFLERİ

• Bal arısı yetiştiriciliği alanında yeni yöntemlerin geliştirilmesi ve uygulanmasına ilişkin çalışmalar yapmak, bölgesel yerli arı ırkları ve ekotiplerini korumaya yönelik çalışmalar gerçekleştirmek, verimi yüksek ve dayanıklı ana arı üretim çalışmaları yapmak, yerli ırk ve ekotiplerinin kullanılmasına yönelik çalışmaları yürütmek.
• İnsan sağlığına fayda sağlayabilecek olan arı ürünleri standartlarının belirlenmesine ve analiz edilmesine yönelik laboratuvar çalışmaları yapmak.
• Arı ürünlerinin insan sağlığı üzerindeki etkilerini ilgili bilim dalları ile ortaklaşa çalışmalar yaparak bilimsel metotlarla araştırmak ve araştırma sonuçlarını paylaşarak tüketicilerin korunmasına yardımcı olmak.
• Üniversite ile üreticiler ve arıcılık konusunda çalışan yurt içinde ve dışındaki araştırmacılar arasında iletişim kurarak araştırma, uygulama, seminer, konferans, sempozyum, kongre, kurs gibi eğitim faaliyetlerinde bulunmak, ulusal ve uluslararası yayınlar çıkarmak.
• Artvin yöresine yönelik arıcılıkla ilgili her türlü materyal, bilimsel ve görsel yayın, kitap, dergi, doküman toplayarak, bölge arıcılarının ve arıcılığa ilgisi olan bireylerin hizmetine sunmak, yöre arıcılığını tanıtma amaçlı arşiv sistemi kurmak.
• Kamu ve özel sektör kuruluşlarının istek ve ihtiyaçları doğrultusunda iş birlikleri yaparak proje, analiz ve benzeri çalışmalar gerçekleştirmek, danışmanlık yapmak
• Bal arısı hastalıkları ve zararlılarının tespit, teşhis ve mücadelesi konusunda arıcılara eğitimler vermek ve gerekli teknik desteği sağlamak.